Halobialystok.pl
W serwisie internetowym www.halobialystok.pl są wykorzystywane pliki cookies. Użytkownik ma możliwość samodzielnej zmiany ustawień dotyczących cookies w swojej przeglądarce internetowej. Jeżeli wyrażasz zgodę na zapisywanie informacji zawartej w cookies kliknij w zamknij. Jeżeli nie wyrażasz zgody - zmień ustawienia swojej przeglądarki.
Zamknij.

Historia Białegostoku

Odkrycia archeologiczne świadczą o tym, że pierwsi ludzie osiedlali się na terenach obecnego Białegostoku już w epoce kamiennej.

Groby pradawnych osadników znaleziono między innymi w dzielnicy Pieczurki, Dojlidy i w paru innych punktach miasta. We wczesnej epoce żelaza zamieszkiwali tu Prusowie, Sudawowie i ludność kultury zarubienieckiej, po której pozostały imponujących rozmiarów kurhany - prawdopodobnie grobowce.

Odkrycia archeologiczne świadczą o tym, że pierwsi ludzie osiedlali się na terenach obecnego Białegostoku już w epoce kamiennej.

Groby pradawnych osadników znaleziono między innymi w dzielnicy Pieczurki, Dojlidy i w paru innych punktach miasta. We wczesnej epoce żelaza zamieszkiwali tu Prusowie, Sudawowie i ludność kultury zarubienieckiej, po której pozostały imponujących rozmiarów kurhany - prawdopodobnie grobowce wodzów, w okolicy obecnej wsi Rostoły. Od tej pory Białostocczyzna cały czas znajduje się na styku kultur. Szlak handlowy łączący Bałtyk z Morzem Czarnym sprzyjał mieszaniu się nurtów osadniczych jaćwiesko-rusko-polskich.

W okresie wczesnofeudalnym obszar ten pozostawał bez przynależności do państw ościennych. Rywalizacja zakonu krzyżackiego, Litwy, książąt mazowieckich i ruskich zakończyła się tym, iż w XIV wieku tereny obecnego miasta znalazły się w granicach Litwy.

Po przejściu Litwy na katolicyzm (1385 Unia w Krewie) zaczęli się pojawiać na Białostocczyźnie misjonarze, najczęściej sprowadzani z Niemiec. Pierwsza pisana wzmianka o Białymstoku pochodzi z 1426 roku. W dokumencie tym Wielki Książę Litewski Witold nadaje wieś Bielszczany Stok Maciejowi z Tykocina.

W połowie XV wieku tereny, na których leży Białystok, przeszły we władanie bojara żmudzkiego Jakuba Raczki Tabutowicza, herbu Łabędź, potomka bojara Klausucia (kolonizatora puszcz). Rodzina jego wybudowała pierwsze dwory w Dojlidach i Białymstoku. W 1547 dobra przechodzą w ręce Wiesiołowskich, którzy budują murowany kościół i pałac wg projektu Joba (Hioba) Bretfusa. Po bezdzietnej śmierci Krzysztofa Wiesiołowskiego ziemie te przechodzą na rzecz państwa.


W zamian za zasługi wojenne Białystok został przyznany wraz ze starostwem Tykocin hetmanowi polnemu Stefanowi Czarnieckiemu (jego pomnik po dziś dzień stoi w Tykocinie). On z kolei przekazał te ziemie swojej córce Katarzynie Aleksandrze, żonie Jana Klemensa

Kiedy Białystok uzyskał prawa miejskie dokładnie nie wiadomo, ale na pewno przed rokiem 1692, o czym świadczy zapis poczyniony przez miejskiego proboszcza: Rok 1692. Miasto Białystok. Za przywilejami na wolność do lat pewnych danych, rok pierwszy teraz się buduje. Prawo było magdeburskie, w herbie zaś widniał jeleń z rozłożystymi rogami.

 

Miasto jednak nadal bardziej przypominało wieś. Prawdziwa budowa miasta nastąpiła dopiero za panowania Jana Klemensa Branickiego. Był on hetmanem wielkim koronnym, kasztelanem krakowskim, pierwszym świeckim senatorem Rzeczypospolitej i wreszcie kontrkandydatem Stanisława Augusta Poniatowskiego do tronu.

Wraz z żoną, Izabelą Poniatowską, przebudowali pałac i otoczyli ogrodami. Rozwinęli handel i instytucje miejskie. Wybudowali ratusz, pocztę, domy zajezdne, teatr, szpital na 24 łóżka, przytułek (obecnie kino "Ton"), dla sprzętu przeciwpożarowego oraz wybudowano tzw. cekhauz (obecnie archiwum miejskie). Za ich czasów powstały w Białymstoku Wojskowa Szkoła Inżynierii i Budownictwa, Szkoła Akuszerii (położnictwa), szkółka parafialna, a w końcu XVIII tzw. Szkoła Podwydziałowa, podległa bezpośrednio Uniwersytetowi Wileńskiemu. Po śmierci hetmana powstała jeszcze jedna charakterystyczna budowla Białegostoku - "Loża Masońska". Inicjatorem jej budowy był drugi mąż Izabeli, Andrzej Mokronowski, jeden z założycieli wolnomularstwa w Polsce.

Kres rozwojowi przyniósł III rozbiór Polski pomimo że Białystok dostał status siedziby władz departamentu białostockiego wchodzącego w skład prowincji Prus Nowowschodnich. Prusacy nie dbali o rozwój miasta, ani o jego estetykę. Liczba mieszkańców wprawdzie szybko rosła, lecz - jak to wynika z zachowanych inwentarzy - substancji mieszkaniowej nie przybywało. Prowadziło to do dewastacji budynków.


Sytuacja nie poprawiła się również po 1807 r., gdy Białystok znalazł się w granicach Imperium Rosyjskiego.

Obwód otrzymał prawa guberni. Z reprezentacyjnej rezydencji Białystok przeobraził się w prowincjonalną mieścinę.

W latach dwudziestych XIX wieku w białostockim gimnazjum działało stowarzyszenie "promienistych" utrzymujące kontakty z wileńskimi filaretami i filomatami.


W czasie powstania listopadowego (1830) w Białymstoku ogłoszono stan wojenny, a miasto stało się główną kwaterą naczelnego dowódcy wojsk rosyjskich feldmarszałka Dybicza. Po upadku powstania listopadowego w Polsce i powstania dekabrystów w Rosji car Mikołaj I Romanow zakazał nauki polskiego. Gimnazjum przekształcił w szkołę rosyjską, a teatr zamknął. W 1839 r. nakazał unitom przyłączenie się do cerkwi prawosławnej.

W 1830 r. w ramach represji popowstaniowych wprowadzono granicę celną pomiędzy Kongresówką a Rosją. Ten tragiczny dla Polski okres dla Białegostoku stał się okresem odrodzenia miasta. Ponieważ dla rozwijającego się przemysłu włókienniczego Rosja była głównym rynkiem zbytu. Zagrożeni bankructwem fabrykanci z Łodzi zaczęli przenosić swoje fabryki, ale ponieważ transport był wtedy bardzo drogi, ulokowali je tuż za granicą czyli w Białymstoku i okolicach. Białystok zyskał w tym czasie przydomek "Manchesteru północy".

W 1859 r. urodził się jeden z najsłynniejszych mieszkańców Białegostoku Ludwik Zamenhof, twórca języka esperanto. Stworzenie uniwersalnego języka było oczywistym pomysłem w ówczesnym Białymstoku, gdzie zamieszkiwali w drugiej połowie XIX wieku głównie Żydzi, a także Polacy, Rosjanie i Niemcy, oraz w mniejszej ilości Białorusini, Tatarzy i Litwini.

W 1862 r.
powstała linia kolejowa Warszawa-Petersburg a do fabryk zaczęto wprowadzać maszyny parowe, które wymagały dostaw węgla. Spowodowało to koncentrację przemysłu w Białymstoku.

Kolejny stan wojenny nastał w guberni wraz z wybuchem powstania styczniowego w 1863 r. Mieszkańcy Białegostoku wspierali działające w pobliżu oddziały powstańcze W. Cichorskiego pseudonim "Zameczek", W. Wróblewskiego i R. Rogozińskiego.

Białystok końca wieku XIX
był miastem proletariackim. Niezadowoleni z warunków pracy robotnicy podejmowali strajki. Pierwszy miał miejsce w 1895, a pierwszy pochód pierwszomajowy miał miejsce w 1903 r. Rewolucja 1905 miała bardzo krwawy przebieg - manifestacje zostały stłumione przez wojsko i policję.


Do czarnych kart Białegostoku należy zaliczyć pogrom Żydów zorganizowany przez władze carskie w 1905. Brała w nim udział głównie policja i wojsko.

W 1915 r. Białystok zajęły wojska niemieckie i pozostały w nim do końca wojny.

Białystok pozostał stolicą województwa, ale jego znaczenie zmalało. W czasie I wojny światowej władze carskie, w miarę zbliżania się frontu, ewakuowały fabryki w głąb Rosji. Niemcy, gdy stało się jasne, że przegrywają wojnę, wywieźli resztki maszyn. Dodatkowo po wojnie Białystok przestał być miastem granicznym a przemysł został odcięty od rosyjskich rynków zbytu.

W dniu 28 lipca miasto zostało zajęte przez bolszewików, którzy powołali w gmachu pałacu Branickich Tymczasowy Komitet Rewolucyjny Polski na czele z Julianem Marchlewskim. Miał to być rząd Polskiej Republiki Rad, który przejmie władzę po zajęciu Warszawy. Jednak po "cudzie nad Wisłą" Sowieci zostali odparci.

II wojna światowa
zaczęła się dużym ruchem wojsk i nielicznymi bombardowaniami. Między 6 a 11 września miasto opuściły władze cywilne. 15 września w obliczu oskrzydlenia wycofały się wojska polskie. Miasto zajęły wojska brygady fortecznej "Lötzen", pod dowództwem gen. Offenbachera. Dwa dni później dołączyły do nich oddziały radzieckie. Po uroczystej wspólnej defiladzie i raucie w hotelu "Ritz" Niemcy przekazali władzę Rosjanom i wycofali się.

28 października 1939 r.
przyłączono Białystok do Białoruskiej Republiki Ludowej i nadano status stolicy obwodu. Sowieccy okupanci w okresie swojego 19-miesięcznego pobytu w Białymstoku prowadzili szeroko zakrojone akcje represyjne przeciwko ludności, a szczególnie przeciwko jej polskojęzycznej części, doprowadzając do masowej emigracji Polaków z miasta.

22 czerwca 1941 r.
roku Niemcy zerwały pakt i zaatakowały ZSRR. 27 czerwca bataliony Einsatzgruppen i Wehrmachtu wkroczyły do Białegostoku. Spacyfikowały one żydowską dzielnicę Chanajki, mordując kilka tysięcy mieszkańców, część z nich paląc żywcem w Głównej Synagodze. Na przełomie lipca i sierpnia utworzono getto dla ocalałych Żydów.

Pomimo represji ze strony obu okupantów w mieście istniał silny ruch niepodległościowy, kierowany przez Armię Krajową, która przeprowadziła wiele udanych akcji dywersyjnych.


Odbudowano pałac Branickich, a także ratusz i rynek, tworząc fałszywą starówkę, postawiono też kilka "nowoczesnych" budynków, które obecnie szpecą centrum. Zmieniono praktycznie wszystkie ulice, ale dzięki temu, że budowano je od podstaw, powstała sieć wodociągowa, elektryczna i telefoniczna.

W roku 1954
wybudowano "Dom Partii" (obecnie uniwersytet). W rok później, otwarto przy ulicy Lipowej pierwszy w Polsce sklep samoobsługowy (obecnie sklep sportowy)


Włókiennicze tradycje kontynuował kombinat w Fastach, fabryki im. Sierżana i "Biruna". Przemysł spożywczy reprezentowały dwie chłodnie, gorzelnie "Polmosu" (produkujące żubrówkę) i PMB. Drzewny fabryka sklejek i fabryka mebli. Ponadto do ważniejszych zakładów należały: fabryka przyrządów i uchwytów, a później fabryka dywanów i "Biazet", który jako pierwszy w "bloku wschodnim" produkował kolorowe telewizory.

Od roku 1950
działają Akademia Medyczna i Wyższa Szkoła Inżynierska, która obecnie zmieniła nazwę na Politechnika Białostocka, od 1974 filie Akademii Muzycznej i PWST, od 1997 Uniwersytet w Białymstoku (powstały z filii Uniwersytetu Warszawskiego).

W roku 1955
Swą działalność rozpoczęła rozgłośnia Polskiego Radia, a w 1997 rozpoczął nadawanie samodzielnych programów ośrodek Telewizji Polskiej.

Rok 1956
To czas protestów robotniczych i wieców na dziedzińcu pałacu Branickich, w których uczestniczyły kilkutysięczne tłumy.

Rok 1973
Niewątpliwie jednym z najważniejszych wydarzeń lat siedemdziesiątych były centralne dożynki z udziałem najwyższych władz. Specjalnie na ten cel wybudowano tzw. "Tereny Wystawowe" przy ul. Kawaleryjskiej (obecnie bazar), oraz zmodernizowano szosę do Warszawy.

W tym okresie nasilił się w Białymstoku ruch artystyczny: "Kasa Chorych" jako jedyny zespół w historii Polski przez kilka tygodni zajmowała pierwsze miejsca na listach przebojów w USA, a Janusz Laskowski napisał "Siedem dziewcząt z Albatrosa" i "Kolorowe jarmarki" - piosenki, które śpiewała cała Polska. Nie można też zapominać o Edwardzie Redlińskim i jego "Konopielce".

Po załamaniu gospodarki pod koniec rządów Gierka, region jest promowany pod nazwą Zielone Płuca Polski.
Początki "Solidarności" nierozerwalnie kojarzą się z postacią ks. Jerzego Popiełuszki, pochodził on z Suchowoli pod Białymstokiem.

Jednym z ważniejszych wydarzeń lat 90. była wizyta Ojca św. Jana Pawła II w dniu 5 czerwca 1991 r.
W czasie jej trwania ogłoszono decyzję o utworzeniu diecezji białostockiej. Dla prawosławnej części mieszkańców Białegostoku nie mniej ważnym wydarzeniem była wizyta Bartolomeusa I - patriarchy Konstantynopola w październiku 1998 r.

Ponadto przełom lat 80. i 90. to piłkarski klub "Jagiellonia" w pierwszej lidze i ogólnopolska kariera muzyki chodnikowej, przechrzczonej potem na Disco polo. Z Białegostoku pochodzi także Kayah i Izabella Scorupco.

Koniec XX wieku to także czas handlu ze wschodem. Praktycznie nie ma tu firmy, która nie jest zależna od tego rynku. Duża liczba mieszkańców miasta zarabia uprawiając tzw. import prywatny (lub przemyt), wielu zaopatruje się u gości zza wschodniej granicy, wiążąc dzięki temu koniec z końcem.



Informacje pochodzą z Wikipedii
Artykuł dostępny:
www.pl.wikipedia.org/wiki/Historia_Białegostoku